uit ‘Portret van een jongeman’, J.M. Coetzee
Een eeuw geleden benevelden kunstenaars zich met opium of alcohol om vanaf de rand van de waanzin verslag van hun visionaire ervaringen te kunnen doen. Op die manier veranderden ze zichzelf in zieners, toekomstvoorspellers. Opium en alcohol zijn niets voor hem, hij is te bang voor de gezondheidsrisico’s die eraan kleven. Maar kunnen uitputting en ellende niet datzelfde tot stand brengen? Is leven op de rand van de psychische instorting niet even goed als leven op de rand van de waanzin? Waarom is het een grotere opoffering en dodelijker voor je persoonlijkheid om je op een zolderkamertje op de Rive Gauche te verstoppen waarvoor je geen huur hebt betaald, of ongeschoren, ongewassen en onwelriekend van café naar café te slenteren en drankjes te bietsen bij vrienden, dan om een zwart pak aan te trekken en geestdodend kantoorwerk te doen en je te onderwerpen aan eenzaamheid tot aan de dood of seks zonder begeerte? Absint en haveloze kleren zijn zo langzamerhand wel uit de tijd. En wat is er trouwens voor heldhaftigs aan om een huisbaas zijn huur te onthouden? T.S. Eliot werkte bij een bank. Wallace Stevens en Franz Kafka werkten op een verzekeringskantoor. Op hun eigen, unieke manier leden Eliot en Stevens en Kafka niet minder dan Poe of Rimbaud. Er is niets oneervols aan om liever de weg van Eliot en Stevens en Kafka te gaan. Hij kiest ervoor om net als zij een zwart pak te dragen, om het te dragen als een brandend hemd, om niemand uit te buiten, niemand te bedriegen, te betalen wat hij verschuldigd is. In de tijd van de romantiek werden kunstenaars op buitensporige schaal gek. De waanzin stroomde uit hen vandaan in riemen vol ijlverzen of enorme klodders verf. Die tijd is voorbij: zijn eigen waanzin, als waanzin zijn lot is, zal anders zijn – rustig, discreet. Hij zal in een hoekje zitten en zich zo klein mogelijk maken, net als die man in dat gewaad op de ets van Dürer, en geduldig wachten tot zijn seizoen in de hel voorbij is. En als het voorbij is, zal hij er sterker uit tevoorschijn komen.
Reageer